كه به تو ميفرستد نوشته مىشود بقدرت خداوند آنچه در شب فكر ميكنند . « أفَلا يَتَدَبَّرُونَ » 82 مجمع : تدبّر يعنى بديده ى دل نظر كردن بعواقب و نتايج هر چيز ، و تفكّر تصرف و توجّه دل است بدلائل و موجبات چيزى و مقصود آنست كه : اين يهود و منافقين چرا فكر و دقت نميكنند در قرآن تا بدانند كه در جمله هاى آن نقص و ناسازگارى نيست و نميتوانند نظير آن بگويند ، و بعضى گفته‌اند : يعنى تا بدانند الفاظ و جملات آن داراى شرط بلاغت و ارتباط و نظم است و معانى آن به يكديگر مربوط و متناسب است ، و مشتمل بر حكمت و پند است و دستور بنيكى و جلوگيرى از بدى ، و وادار مىكند بر اخلاق نيك با فصاحت لفظ و نظم كامل پس مىتوانند تصديق كنند كه ما فوق سخنان پندآميز بشر است . « لَوَجَدُوا فِيه اخْتِلافاً كَثِيراً » 82 مجمع : اختلاف دو چيز با يكديگر يعنى ممكن نشود يكى جايگير ديگرى باشد ، مانند سياهى كه بجاى سفيدى نميشود و رفتن براست جاى رفتن به چپ نميباشد . و در معنى اختلاف كثير چند قول است : 1 - قتاده و ابن عبّاس گفته‌اند يعنى اختلاف و تناقض خواهد بود كه يكى حقّ باشد و ديگرى باطل . 2 - زجّاج گفته است : يعنى در اخبار از اسرار و نهان آنها اختلاف ميبود ، 3 - ابو علىّ گفته است : يعنى مختلف ميشد كه بعضى جمله ها بليغ و رسا بود ، و بعضى پست و ناپسند ، 4 - از ابن عبّاس نقل شده است يعنى تناقض و ناسازگارى زياد ميان جمله ها خواهد بود . زيرا اگر گفته ى آدمى اين قدر مفصّل شد و مطالب مختلف داشت ناچار معانى ناجور و الفاظ غير مربوط خواهد شد ، در صورتى كه هيچيك از اين نواقص در قرآن نيست . ابو الفتوح : نوشته است : در آيه چهار دليل است بر چهار اصل از اصول مذهب ما ، 1 - بطلان تقليد و حثّ بر نظر و تأمل و تدبر ، 2 - دگر دليل است بر بطلان قول آنكس كه گفت معنى قرآن نشايد دانستن الَّا بقول رسول ، و اين مذهب مجبّران است و جماعتى حشويان براى آنكه خداى تعالى ما را حثّ ( وادار ) كرد بر تدبّر و تأمل آن تا بدانيم كه كلام خدا است بانتفاء الاختلاف عنه و اين آنگه